Hans Christian Andersen: O archichuno lukesto (A rendíthetetlen ólomkatona)

 Hans Christian Andersen meséje Pató Selam lovári fordításában: Sas jekhfar bish thaj panzh archichune lukestura, phrala sazhenes, ka ande jekh lezni archichuni roj kerdas len. Lengi phirdini ando vast, lenge jakha vortakes angle dikhel, lengo lolo-vuneto lukestikano gad ablyolindo shukar sas. Kanak avri phuterdine e kutija, ande soste apshlyile, ashundine o angluno alav andar kadi luma: ,,archichune lukestura!”. Kado jekh shavoro cipisardas, thaj losshasa maladas kethane leske palmi.

 Pe leske arakhadyipesko dyes xutyildas le archichune lukestura. Ando kram tordyardaslen pej meselya. Sazhenes jekhforme sas, numa le bish thaj panzhto sas kaverfalo sar leske dosta: numa jekh punro sas les, ke les kerdas palunes, thaj aba nas dosta archich, hoj te shaj avel les duj punre. Ba vov pe pesko jekh punro kasavo zurales tordyolas, sar leske dosta pe penge duj punre. Vi atunchi, na kaver, te na vov kerdyilas kodo, kaski zhelya bisikles boldyilas.

Pej mesalya, kaj le archichune lukestura opre tordyardine, vi but kaver khelimata sas, ba mashkar sakofeleste o legmajshukar jekh cini hertijuni dyiz sas. Pe kodolake felyastri perdal vortakes ande kodolake livna shajisaras te dikhen. Angla kodicine khasta tordyile krujal jekh glindako kotor, so kasavo sas, sar jekh cino dorav. Pom dorav momasle pajeske chiriklya plemline, thaj andej glinda palpale dichilas lengo tasvir.

 Sa shukar sas andej dyiz, ba e legmajshukar vi atunchi kodi cini zhulyi sas, kon ande la dyizako putardo vudar tordyilas. Vi la numa hertija kerdine, ba laki roklya e legmajkovli phanruni sas, pe lake phika vuneti chipta perdas, – vi le gadesko mashkar kadi sas -, thaj pe laki chuchi somnakuni ruzha ablyolas, kasavi bari, sar la cina shejaki musura. E hertijutni shej khelni sas; lake duj kuja avri puerdas, lake jekh punro kade ando uchipe unzharelas, hoj o archichuno lukest chi dikhlasles, thaj kodo gindisardas, hoj vi la sheja numa jekh punro si, sar les.

 Kadi kerdyolas man zhuvlyimaski – gindisardas -, apol pre-eleganti, aketa, ande dyiz beshel! man numa jekh kutija si muro kher, vi ande kodo bish thaj panzh-zhenes kikidyuvas, kothe nashtig te ingravla. Vi atunchi tubusarav te pinzharavla!” Kodolesa tele pashlyilas, lunzhilas-tar pala jekh thuvalyaki kutija, kathar mishto shaj dikhlas la kovla sheja, kon vi pe jekh punro tordyindes ando kataipe ashilas.

Ratyi kerdyilas, le majbut archichune lukestura andre geline ande le kutijutno kher, gelas te sovel vi le kheresko nipo. Akanak le khelimatura zhuvindile opre, palunes vi von shaj khelenpen: ,,kaj so e kat?” thaj ,,chor-shingalo” kheldine, baldo kerdine. Le archichune lukestura nervales maladine pengo kutijutne khereske zidura: vi von kamlinenas te khelenlen, ba na zhangline opre te vazden la kutijaki xip.

 E akhor-phagrindi babutka xuttyakerdas, e ramosarindi rolyori nashkerdas pej tabla: kasavi chingar kerdyilas, hoj vi e kanari chiriklyi opre zhuvindyilas ande laki kluva, thaj poema kezdindas te gilyabel. Dujzhenes sas numa, kon na mishkisajvenas-tar andar pengo than: o archichuno lukesto thaj e cini khelni, kon pe pesko jekh punro vortakes tordyilas, thaj lake duj kuja opre inkerdas ando uchipe kade, sar zhi-atunchi; thaj vi o lukesto kasave silardes tordyindas pe pesko jekh punro, thaj na las tele lesko dikhipe pala e khelni.

 Ba deshuduj maladas o chaso, thaj ,,hopp!” – opre puterdas la thuvalyaka kutijaki xip, ba na thuvalya sas ande kodo, na! Te na aketa, jekh kalo beng-shavoro -, ke pala soste kade gindisarasas: thuvalyaki kutija, kodo chachikanes jehk magikutni kutija sas.

 – Ashunes, tu archichuno lukesto! – das duma les o beng-shavoro. – Sostar khinyares tyire jakha, hoj pe kasavi shej dikhes, kon tut na lel sama?

 O archichuno lukesto kade kerdas, sar kon na ashunelas les.

 – No, te azhukaras, so avla tehara! – phendas o beng-shavoro.

Detehara, kanak le shavore opre ushtyile, o archichuno lukesto andej felyastra tordyardine. O beng-shavoro kerdas? vaj e balval? jekhfar numa avri puterdyilas la felyastraki tabla, thaj o archichuno lukesto aba vi perdas tele, pala e trinti etazha. Pogano drom sas kodo: peske sherosa perdas pe le dromesko barr, leski sastruni prasherni thaj leska shudra sashtrinako agor mashkar duj barra kikidyile, lesko jekh punro kaj o cheri unzholas.

O shavoro sigones tele nashlas la slugasa, hoj te rodelles. Kothe ushtyadine paska leste, chi atunchi chi dine sama les. Te cipisardasas o archichuno lukesto: ,,kathe som!” – garant ashundenasles, ba o lukesto kade gindisardas, naj eleganto te cipisarel ando lukastikano gad. Kezdindas te del o brishind, pala perco po perco majdyeses perdas, chachikanes shordyilas andar le nore, thaj kanak palesh avri peklas o Kham, le vulyicake duj shave nashline kothe.

 – Kothe dikh! – cipisardas o angluno. – Jekh archichunoi lukesto! Opre lavles, ando bero shuvasles. – Andar zhurnaleski hertija bero kerdine, ande kodo beshadas o archichuno lukesto, thaj kodo aba vi hurajlas tele pe la vulyicaki nal; le duj shavore demindes nashile pasha leste. Sunto Deloro!

Soske bare phunda maladine andej nal, thaj soske zurales shordyilas o paji! Chaches, majangles baro brishind perdas. Kheldas, rispisajvlas po paji o bero, thaj boldyilas kasavo sigones, hoj o archichuno lukesto izdrajvlas lestar, ba numa tordyilas silardes, chi leska musurako macho chi miskisajvlas, peske jakhenca vortakes dikhelas angle, thaj trutnes inkrelas leski phurdini.

Apol jekhfar numa, tele la nalako lungo podo reslas lesa o hertijutno bero. Krujal leste kasavo tunyarikipe kerdyilas, sar sas cerrasa angla kado andej kutija.

 ,,Hajkam kaj resav?” – gindisardas ande peste. – Kado garant o beg-shavoro kerdas. Barem e shejori kathe shaj beshelas pasha mande, atunchi chi sunusaros, te avelas inke jekhfar kasavo tunyarikipe!”

 Jekh baro pajaslo hirco vazdajvlas opre pasha leste; kathe beshlas tela o podo andej nal. – Si tut dromesko lil? – pushlas le lukestar. – De kathe le dromesko lil!

        O archichuno lukesto ashundas, numa leski phurdini las inke majtrutnes.

 Majdur huralas o bero, o pajaslo hirco pala leste nekhlas. Huh! – sar kucisardas leske danda! Angle cipisardas jeke khasteske kotoreske thaj jekhe sulumeske:

 – Te tordyarenles! Te inkrenles kothe! na potyindas dogana! Na sikadas leske dromesko lil!

Ba o paji pala perco po perco majzurales shordyilas; o archichuno lukasto aba majna avri reslas telal o podo, kothe, kaj le Devlesko Kham dikhlasas, ba kothe pogano chingar ashundas, kasavo, sostar vi o legmajtromale manushes mulikanes daradasas. Ke ashunen tume: kaj le podesko kaver rig, la nalako paji andej bari kidindi nal shordyilas andre; jekh archichune lukestones kado kasavo nasul dromipe si, sar amen pe jekh pogane pajesko peripe tele te shordyon berosa.

 O bero aba kasavo pasha sas le pajeske peripeste, hoj o archichuno lukesto nashtig inkerdasles palpale. Aba ingerdasles tele o paji; o chorro lukesto silardes tordyilas pe pesko jekh punro, sar numa zhanglas, nashtig phenelas khonyik, hoj leska musurako macho mishisajvlasas. O bero trinvar-shtarvar boldyilas krujal peste, pherdo kerdyilas pajesa, thaj kezdisardas tele te boldyol ando paji.

 O archichuno lukesto aba zhi kaj peski korr tordyilas ando paji, o bero pala perco po perco majmilnes sas, leski hertija sijjel uladyilas sar kindyilas, thaj o paji aba perdal nakhlas opre le archichune lukestesko shero. O chorro lukesto atunchi pe shukar khelni gindisardas, kas nichikanak majbutivar nashtig dikhel, thaj jekh dulmutani gilya ashundyilas ende leske kan: O Del te ishtyaltut lasho vityazo, ando meripe zhas, ando meripe!

 Ande duj kotora shingerdyilas e hertija, o lukesto avri perdas andar o bero, thaj ando kaver sekundo tele nakhadasles jekh baro masho. Óh, sosko tunyarikipe sas ande le masheski rinza! Thaj inke majzurales shajisardas kathe te daral, sar tela la nalako podo. Vi o than tang sas, daba zhanglas te miskisarel o lukesto. Vi atunchi, vi pashlyindes, silardes las leski phurdini. O baro masho kathe-kothe plemlas; pogano sas, sar khelasles ando paji. Jekhfar numa andej pacha ashilas; angla le archichune likesteske jakha sar te strafinesko nuro ablyilasas: abolyolas krujal leste o Kham, thaj varikon bare glasosa cipisardas: – O archichuno lukesto!

 O baro masho avri line, pe foro ingerdineles, thaj kothe bikindineles -, kade reslas andej kinda, kaj e tavni la bara shurasa opre shindasles. Mashkar lake duj naja las le lukestes, thaj andre ingerdasles andej livni. Sakon kamenas te dikhen la dromares, kon inke ande le masheski rinza dromilas. Ba le archichune lukesteske na hurajlas ande lesko shero o phutyarimo. Pe mesalya tordyardineles, – aketa, si inke bisikle trabi andej luma! Ande kodi livni arakhlaspes, kaj varikanak dikhlas e luma; kodol shavoren, kodol khelimata dikhlas krujal peste. Kothe sas vi e cini hertijutni dyiz, kodoleske vudareste vi akanak kothe tordyilas pe jekh punro e shukar cini khelni, lako kaver punro ando uchipe -, vi voj stabilutno ashilas.

 Kado kasavo zurales reslas le archichune lukesteske jileste, hoj cerra uladas-tar les kathar o rovipe, majna avri shordyonas andar leske jakha le archicsune asva. Ba o rovipe vi atunchi strejino sas les. Numa dikhlas la khelna, thaj e khelni hikhlasles, ba alav na parudine. Jekh shavoro akanak, bialav-bivakaripe, opre las le arcichune lukestes, thaj andre shudasles andej bov. Khonyik na zhanglas, sostar kerdas kado.

© Pató Selam / Selam Pató

Te trubuv, inger-tar man!

(Ha kellek, vigyél el!)

Sako hakaj oprejinkerdo!

Paramichi, pecipiji, thaj poemi

(Mesék, történetek és versek)

Boldomata, iskirimata

(fordítások és írások)

Inkaljutno / Kiadó: Monori

Roma Nemzetiségi Önkormányzat

Címlap terv és kivitelezés /

Grafika: © Diczkó Olivér

A színes borítóképek a szerző munkái

Le rangake tasvira farbosardas:

e iskiritorin. Illustrator: Pató Ibolya

Iskiritorin, nakhavutnari, lachautnari /

Írta, fordította, válogatta és

szerkesztette: Pató Selam

Financija das /A kiadást támogatta: EMMI

Emberi Erőforrások Minisztériuma Egyházi,

Nemzetiségi és Civil Társadalmi Kapcsolatokért

Felelős Államtitkársága (NEMZ-KUL-13)

  1. Hungary

HU ISBN 978-963-08-5725-3

 

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *